Dr. Kayıhan Özdemir Turan, LojiDer Yönetim Kurulu Başkanı

Sürücülerimizin yaşlarına ilişkin istatistiki değerlerin oluşturulması, bu değerlerin analiz edilmesi ve karayolu yük taşımacılığı sektörünün gelecek yıllardaki sürücü ihtiyacı ile bu ihtiyacın karşılanması amacıyla yapılacakların belirlenmesi; lojistik hizmetlerin mütemmim cüzü olan karayolu taşımacılığının tüm paydaşlarının sorumluluğudur.

Lojistik hizmetler; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye olumsuz etkisi en aza indirilecek; fert, toplum ve çevre sağlığı ile bunların güvenliğini olumsuz yönde etkilemeyecek ve kamu yararını gözeterek, serbest rekabet ortamında yürürlükteki kanun, yönetmelik ve mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Lojistik hizmetlerin ayrılmaz bir parçası olan karayolu yük taşımacılığı, ülkemizin hem iç hem de dış ticaretinde çok önemli bir paya sahiptir.

Ana taşıma modu havayolu, denizyolu ve demiryolu ile organize edilen çok modlu taşıma faaliyetlerinin ön ve son taşıma bağlantıları da karayolu ile gerçekleştirilmektedir. Bu paralelde, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösteren üyelerimizin motorlu araçlarını sevk ve idare eden sürücü istihdamı; hem sayısal olarak hem de toplum hayatına etkisi açısından büyük önem taşımaktadır.

T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından 2025’in son günlerinde yayımlanan “Mesleki Yeterlilik Belgesi Yaş Sınırı” konulu yazı doğrultusunda, karayolu taşımacılığı faaliyetlerinde görev alan sürücülere ilişkin önemli bir düzenleme hayata geçirilmiştir. Ülkemizde yürütülen karayolu taşıma faaliyetlerinde kamu yararının gözetilmesi amacıyla, konuya ilişkin yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar geçerli olmak üzere; Karayolu Taşıma Yönetmeliği ile Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği kapsamında yer alan sürücülere ilişkin üst yaş sınırının, mesleki yeterlilik belgesinin süresi bitmiş veya bitmek üzere olan sürücüler açısından “69 yaşından (altmış dokuz) gün almamış olmak” şeklinde uygulanmasına imkân tanınmıştır.

Ülkemizde SRC belgeleri (sürücü mesleki yeterlilik/yetki belgesi), ticari amaçla karayolu ile yük, yolcu veya tehlikeli madde taşımacılığı yapan sürücüler için zorunlu mesleki yeterlilik belgesidir ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı çatısı altındaki Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü (UHDGM) tarafından düzenlenir ve yetkilendirilir.

SRC türü mesleki yeterlilik belgelerinin verilmesini, eğitim veren kursların yetkilendirilmesini ve sınav usullerinin yürütülmesini Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğümüz sağlamaktadır. “SRC” kelimesi, “sürücü” kelimesinin kısaltmasıdır.

SRC belgeleri, Millî Eğitim Bakanlığı onaylı kurslar aracılığıyla verilen eğitim ve sınavlar sonucunda başarılı olan sürücüler adına düzenlenir. SRC belgelerinin verilmesinin hukuki dayanağı, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’na dayanılarak hazırlanan Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği’dir.

Bu mevzuat kapsamında düzenlenen SRC belgesi bir trafik ehliyeti olmayıp mesleki yeterlilik belgesidir ve ticari amaçla gerçekleştirilen ulusal/uluslararası yük ve yolcu taşımacılık faaliyetlerinde zorunludur. Hususi (özel) kullanımda olan araçlarda SRC belgesi zorunlu değildir.

SRC belge çeşitleri aşağıdaki gibidir:

SRC 1 – Uluslararası Yolcu Taşımacılığı
 Otobüs, minibüs vb. araçlarla uluslararası yolcu taşımacılığı yapacak sürücüler için zorunludur. SRC 1 belgesi alan sürücüler, aynı zamanda SRC 2 belgesine de sahip sayılır.

SRC 2 – Yurtiçi Yolcu Taşımacılığı
 Türkiye içinde şehirler arası veya il içi yolcu taşımacılığı yapacak şoförler için gereklidir. Minibüs, otobüs ve turizm taşımacılığı yapan sürücüler bu belgeyi almak zorundadır.

SRC 3 – Uluslararası Yük ve Eşya Taşımacılığı
 Kamyon, çekici, TIR gibi araçlarla uluslararası yük/eşya taşımacılığı yapan sürücüler için geçerlidir. SRC 3 belgesi alan sürücüler, SRC 4 belgesine de sahip olur.

SRC 4 – Yurtiçi Yük ve Eşya Taşımacılığı
 Türkiye sınırları içinde yük ve eşya taşımacılığı yapan sürücüler için zorunludur. Kamyon, kamyonet, çekici kullanan sürücüler için geçerlidir.

SRC 5 – Tehlikeli Madde Taşımacılığı (ADR)
 Akaryakıt, kimyasal, LPG, patlayıcı madde gibi tehlikeli maddeleri taşıyan sürücüler için zorunludur. Diğer SRC belgelerine ek olarak alınır.

Bu kapsamda SRC 3, uluslararası yük taşımacılığı; SRC 4 ise yurtiçi yük taşımacılığı için gerekli belgelerdir. SRC 3 belgeli sürücülerimiz yurtiçinde de çalışma imkânına sahiptir.

30 Eylül 2025 itibarıyla verilen belge sayısı toplamı; SRC 3 için 1.310.612 ve SRC 4 için 3.136.768 olarak bilinmektedir.

Bu toplam içinde 65–66–67–68 yaşında olan ve önümüzdeki 4 yıl içinde, 69 olarak belirlenen yaş sınırı nedeniyle çalışma hayatına devam edemeyecek toplam sürücü sayımız; SRC 3 için 11.893 ve SRC 4 için 14.142’dir. Bu toplamın yaş dağılımı ise aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Bu sayısal verilere göre, önümüzdeki 4 yıl içinde SRC 3 ve SRC 4 belgesi olup çalışma hayatında yer alamayacak sürücülerimizin toplamı sırasıyla 11.893 ve 14.142’dir. Buna karşılık, son 4 yılda alınan belge sayısı ile yaş aralıklarının tespit edilmesi, yapılacak analiz için ilk adımdır. Sektörümüzün geleceğini riske atmayacak şekilde, yaş sınırı nedeniyle çalışamayacak sürücülerimizin yerini dolduracak insan kaynağının nasıl temin edileceği ve yetiştirileceği; en hızlı ve bilimsel yöntemlerle belirlenmelidir.

30 Eylül 2025 itibarıyla SRC 3 için 1.310.612 ve SRC 4 için 3.136.768 olarak bilinen toplam belge sayısının ne kadarının aktif olarak kullanıldığını gösteren “dijital ehliyet sayısı” da belirlenmesi gereken bir diğer önemli husustur.

Sürücülerimizin yaşlarına ilişkin istatistiki değerlerin oluşturulması, bu değerlerin analiz edilmesi ve karayolu yük taşımacılığı sektörünün gelecek yıllardaki sürücü ihtiyacı ile bu ihtiyacın karşılanması amacıyla yapılacakların belirlenmesi; lojistik hizmetlerin mütemmim cüzü olan karayolu taşımacılığının tüm paydaşlarının sorumluluğudur.

Bu amaçla yapılacak çalışmada; sektörün gelecekteki eğitimli ve yetkin sürücü ihtiyacının karşılanması için Kütahya Dumlupınar Üniversitemizde 2025 Eylül ayında açılan ve ülkemizde ve dünyada bir ilk olan Karayolu Yük Taşıtı Sürücülüğü MYO programının diğer üniversitelerimizde de açılarak yaygınlaştırılmasına yönelik süreçler ele alınmalı; ortak akılla ulaşılan sonuçlar öncelikli olarak hayata geçirilmelidir.